الفاعلية و حيثياتها الإدراكية من غير مشاركة الماده . . . . الأصل الحادى عشر أنّ اجناس العوالم و النشئات مع كثرتها التى لا تحصى منحصرة في ثلاثة و إن كانت دار الوجود واحدة لارتباط بعضها ببعض : أدناها عالم الصور الطبيعية الكائنة الفاسدة ؛ و أوسطها عالم الصور الادراكية الحسيّة المجرّدة عن المادة الحاملة للإمكانات و الاستعدادات القابلة للمتضادات ؛ و أعلاها عالم الصور العقلية و المثل الإلهية . . . . ( اسفار ، ط 1 ، چاپ سنگى رحلى ، ج 4 ، ص 148 - 150 ) . در پيرامون اصل اخير به لحاظ تطبيق كونين و سرمايه‌دارى انسان براى حشر با همه در كتاب هزار و يك نكته گفته‌ام : ملكت با عالم ملك است ، خيالت با عالم مثال ، و عقلت با عالم عقول ؛ قابل حشر با همه‌اى ، و داراى سرمايه كسب همه ؛ صادق آل محمد صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فرمود : « إنّ اللّه عزّ و جلّ خلق ملكه على مثال ملكوته ، و أسّس ملكوته على مثال جبروته ؛ ليستدل بملكه على ملكوته و بملكوته على جبروته » . لطفا به درس هشتم كتاب ما دروس اتحاد عاقل به معقول ( ط 1 ، ص 148 ) رجوع بفرماييد . اصل 13 و ديگر از آن اصول اين كه در گشت و گذار حال توجّه يك وجه از معانى طىّ الارض براى سالك حاصل مىشود ، فافهم . بدين اصل در بند اول دفتر دل ( ص 267 ديوان ، ط 2 ) اشارتى نموده‌ايم : مقام كن به بسم الله يا بى * به هر سو رو نمايد فتح بابى به طىّ الارض اندر طرفة العين * ببينى اين كه من أين الى أين در پيرامون اين اصل در الهى نامه گفته‌ام : الهى درويشان بى سر و پايت در كنج خلوت بىرنج پا سير آفاق عوالم كنند كه دولتمندان را گامى ميسّر نيست . الهى فتح قلب به ضم عين است ، نصب عينم مرفوع « غضّوا أبصاركم ترون العجائب » . و نيز در همين معنى در كلمه هشتاد و يك كتاب صد كلمه گفته‌ام :